IJs kost mensenvleis

Caspar David Friedrich (1774 - 1840) was een Duitse, mystieke schilder en tekenaar uit de periode van de romantiek. Toen hij dertien jaar oud was, zakte hij bij het schaatsen door het ijs. Zijn broer wist hem te redden, maar kwam daarbij zelf om het leven. Het was voor Friedrich een trauma voor het leven. Dit is zijn bekendste werk.

Er zijn veel meer ijstragedies bekend. Ik zal er af en toe over schrijven.

Drank

Het drankgebruik op het ijs was, als gezegd, hoog. Heel hoog. De maandhuur ging er in één bonte avond doorheen. Doorgaans een treurige geschiedenis. De sociaalbewogen tekenaar Johan Braakensiek maakte deze prent van een koek-en-zopie.

Ingezonden mededeling

Collectie Fries Scheepvaartmuseum

Het Fries Scheepvaartmuseum heeft ondanks zijn naam de mooiste collectie schaatsen en schaatsvoorwerpen. Die collectie staat online. Bekijk de collectie hier.

Melktent

Nu werd er niet overal stevig gezopen bij de zopie's (zopie betekent slokje of borreltje). In Marken stond de melktent. Daar schonk de tenter warme anijsmelk. Tegenwoordig is het altijd warme chocolademelk wat de klok slaat.
In een oude Leidsche Courant vond ik een bericht dat de koek-en-zopiebaas een soeplepel ijskoud slootwater uit een wak schepte als de melk dreigde over te koken.

Poep en zopie

Op het ijs - ik het maar even tegen alle romantisch ingestelde zielen - werd gezopen, gegokt, gescheten en gehoereerd dat het een lieve lust was. De drank- en gokwetten golden niet op het ijs, alleen op het land. Het ijs was vrij. Hier zie je bijvoorbeeld een prent van een koek en zopie met een poepkist en een gokkast.

Het drankgebruik was aan het eind van de 19e eeuw zelfs zo erg dat er kamervragen over gesteld werden. Ik zal nog wel voorbeelden geven van dronkenschap in woord en beeld op schaatsen.

Voetbal: de gewraakte schaatsenrijder

De Koreaanse voetballer Ahn imiteerde een schaatser om het doelpunt te vieren dat hij maakte tegen de VS. Hij bracht daarmee de omstreden olympische diskwalificatie van zijn landgenoot Kin in herinnering. Kin zou tijdens de Olympische Spelen van 2002 een Amerikaan hebben geblokkeerd bij het shorttrack. Door de diskwalificatie won Amerika het goud. Korea won de voetbalwedstrijd onder leiding van Guus Hiddink met 2 - 0

Ahn zei: ‘We wisten dat de Koreanen nog steeds boos waren op de Amerikanen vanwege het incident en dus wilden we dat verzachten met deze kleine ceremonie.

U kunt het zien op You Tube!

"Kujon" Axel Paulsen

Axel Paulsen was zowel befaamd kunstrijder als de allerbeste hardrijder aan het eind van de 19e eeuw. Hij kon alles op schaatsen. Zo reed hij bij wijze van grap in 1888 in Holland de mijl achteruit in een tijd van drie en een halve minuut.

Toen de schaastbonden van Engeland, Nederland en Noorwegen in oprichting waren en onderling contact zochten, stond Paulsen op het hoogtepunt van zijn loopbaan. De bonden organiseerden voor het eerst een internationale wedstrijd in 1885 in Leeuwarden waaraan Britten, Nederlanders en Noren zouden deelnemen. Paulsen kwam, zag de baan en werd boos.

Paulsen weigerde op de baan te rijden omdat er halverwege een stok als keerpunt stond. Dat was zijn eer te na. Hij niet was helemaal uit Noorwegen (toen nog Zweden) gekomen om op zo'n baan te rijden. Hij eiste een 'normale' baan met twee ruime bochten. Helaas voor Paulsen was dit de normale baan voor de Britten en de Hollanders.

Paulsen keek in de jaren 20 in de NRC nog eens terug op die wedstrijd. Veertig jaar later kon hij er nog boos om worden. Dan horen we wat de Nederlandse geschiedschrijving niet vertelt: er is in allerijl een vergadering belegd door de bonden om tot overeenstemming te komen met Paulsen. Maar de bondsbonzen noemden Paulsen een 'kujon', een lafaard. Dat was natuurlijk helemaal tegen het zere been. Paulsen daagde ter plekke elke hardrijder uit om tegen een niet misselijk bedrag van 50 pond te rijden tegen hem. Niemand nam de uitdaging aan, ze wisten dat ze geen schijn van kans hadden, de lafaards. Paulsen nam de boot terug naar Noorwegen.

Nooit meer een Elfstedentocht

Persoonlijk zou ik 'nooit meer een Plassentocht' erger vinden. Nooit meer naar Nieuwkoop, nooit meer over de Kaag. De Elfstedentocht is een tocht van een vaste groep mensen die de tocht nu drie keer hebben gereden. Zij weigeren hun plek af te staan. Bij sport hoort fair play, en dat is dit dus niet. Dus 'nooit meer een Elfstedentocht' zou ik veel minder betreuren dan 'nooit meer een Merentocht'.

Het is nog niet zover, maar als je de weerscenario's mag geloven is het in 2050 gedaan met 800 jaar schaatsen op natuurijs. Er komt dan een eind aan een lange cultuurgeschiedenis die ooit begon in Nederland in de 13e eeuw. Ik hoop dat mijn zoontje die nu vier is nog wel schaatstochten kan rijden. Dat ik samen met hem over de Kaag kan jakkeren. Maar de kans wordt elk jaar steeds kleiner.