Miljoen jaar oud ijs

Een Japans team heeft op Antarctica geboord naar ijs dat een miljoen jaar oud is. Het moet ze inzicht geven in de klimaatverandering.

Zo ziet het ijs eruit. Nog net als nu! :-)

Chad Hedrick: Rink Rat

Chad Hedrick kijkt in een radio-interview terug op de Olympische Spelen van Turijn.

Chad's vader was eigenaar van een rolschaatstbaan in Spring Texas en Chad leerde vanaf de leeftijd van 18 maanden al rolschaatsen. I grew up as a rink rat!

Over Turijn; je rijdt gewoon weer tegen dezelfde jongens, maar als die Olympische ringen eenmaal boven je hoofd hangen, wordt het toch wel anders. Nu achteraf relativeert hij de ambitie om vijf keer goud te halen. Een tweede en derde plaats vindt hij nu ook mooi. Maar niet getreurd: zijn beste jaren moeten nog komen.

Luister

Portret: James Smart

James Smart kwam uit een Familie van fenschaatsers die 50 jaar lang de dienst uitmaakten in het Fen District (van 1854 tot 1900). Het Fen District is de enige streek in Engeland waar op de langebaan werd en wordt gereden. James Smart was de allerbeste van de Smart-dynastie en de grootste schaatser van Engeland. Hij werd geboren in het dorpje Welney.

Fenschaatsers reden over een afstand van een mijl, soms anderhalve mijl. Ze reden het liefst over een rechte baan met een ton als keerpunt: remmen en keren dus. James Smart reed in de strenge winter van 1890/91 mee met de Nederlandse Kampioenschappen voor amateurs en professional in Heerenveen. Hij was er samen met zijn neef George See. Beiden waren zij volgens Nederlandse begrippen professional. In Engeland mochten zij voor amateur doorgaan.

De vereniging Thialf had een speciale wedstrijdbaan gemaakt met een groot ovaal en daarin verwerkt een baan met één bocht voor de professionals. James Smart had een geweldige start in de benen, die niemand meer goed kon maken. Hij versloeg Marten Kingma in een directe confrontatie en werd kampioen van Nederland*. De Britten haalden hem vervolgens in als de nieuwe wereldkampioen schaatsen. En zo staat hij nog steeds bekend in zijn moederland.


* Mogelijk omdat hij kampioen werd in Heerenveen, houden sommige Nederlanders hem voor een Nederlander.

Fen runners

Dit zijn fen runners. Aan het eind van de 19e-eeuw ontwikkeld voor de hardrijders in het Britse Fen District. Opmerkelijk aan de schaats is dat het ijzer naar achteren toe oploopt. De rijder is daardoor gedwongen om voorover te staan. Dat is natuurlijk in strijd met de moderne opvatting van schaatsen. Je moet juist goed achterop staan. De fenschaatsers wisten het kennelijk wel goed te compenseren, want ze reden wel hard (vervolgt).

Nooitgedagt houdt brainwritesessie

Wtf is a brainwritesessie? In de voormalige schaatsfabriek Nooitgedagt weten ze er vast meer van. Gelukkig hadden ze vroeger meer verstand van schaatsen maken. Nooitgedagt was de grootste schaatsenmaker van IJlst en waarschijnlijk ook van Nederland. Een eeuw lang heeft Nooitgedagt schaatsen geproduceerd (maar ook gereedschap en speelgoed). Er is een mini-museum gevestigd in de oude fabriek. Open van oktober tot mei: speelgoed, schaatsen en gereedschap.

De website
De collectie
Zie ook de Volkskrant
En de video

De schaatsen van Nooitgedagt zijn ooit gekopieerd door Duitse schaatsenmakers. Het waren uitstekende kopieën, zij het dat de plagiator de naam Nooitgedagt spelde als 'Nooitgedacht'. De moraal: pak nooit het woordenboek als je schrijft!

Pliw

Heel skates noemen de Britten ze. Pliw is een nieuwe rage, het zijn wieltjes die je onder de hak van je voet bindt, aan elke kant van je voet een wieltje. Met een elastiek vastzetten en dan skaten.

Wanneer gingen schaatsers overstappen?

Ik heb veel gelezen over schaatsen en zocht het laatste jaar antwoord op de vraag wanneer schaatsers voor het eerst gingen overstappen in de bocht.

Ik kreeg antwoord in een artikel van Hillary Winter een nazaat van James Smart. James Smart was aan het eind van de 19e eeuw de beste hardrijder van Engeland en kwam uiteraard uit het Fen District. In de winter van 1890/91 won hij de Nederlandse kampioenschappen in Heerenveen. Hij reed zoals gebruikelijk in ons land op een baan met één vrij scherpe bocht. De baan zag eruit als een langerekt hoefijzer.

Het jaar daarop reisde Smart naar Noorwegen om tegen Harald Hagen te rijden. Daar was Smart kansloos, omdat de Noren op een ovale baan reden met twee ruime bochten. De fenskaters waren gewend af te remmen en te keren bij een scherpe bocht. Winter citeert Charles Tebutt - de coach van James Smart - die in de Britse kranten verslag doet van de wedstrijden in Noorwegen:

The method of turning had always been to 'swing round the barrel' but on a curved turn a different technique was required. Any one who can skate will testify to the difficulty of crossing the feet to turn until the method has been mastered. It would seem that here was the root of James' problem which had let him down on his challenge with Hagen.

James moest dus niet alleen een nieuwe techniek leren, maar ook zijn houten schaatsen lieten hem in de steek. De Noren reden op noren, hoge schaatsen.

Vooralsnog is dit de oudst bekende bron over het overstappen. Dat wil niet zeggen dat het in de winter van 1890/91 ook begint. In 1885 bijvoorbeeld weigerde Axel Paulsen een wedstrijd in Nederland te rijden, omdat er maar één scherpe bocht was in de baan.

Schaatskunst: Lidwina

Het eerste Nederlandse schaatslandschapje is een houtdruk in de Vita Sanctae Lydwinae van J. Brugman (ja, die van praten als...). En daarme begint de schaatskunst met een tragedie: de lange lijdensweg van Lidwina na een val op het ijs in Schiedam op de plek die nu met dank aan haar de Kreupelstraat heet. Ze brak een rib hield zich daarna slechts in leven met het brood van de Heilige Communie.

De naam van de kunstenaar is onbekend. Het boek is overigens een eeuw na de val van Lidwina geschreven door Brugman. Het is een Hagiografie, een beschrijving van een heililgenleven, hoewel je kunt betwisten of Lidwina werkelijk heilig is verklaard door Rome. Rome heeft de zaak Lidwina nooit volledig serieus genomen. Ze hebben echter wel ingezien dat ze niet om de cultus van de Lidwina-verering heen konden en toegestaan dat ze als heilige vereerd mocht worden.

Lidwina's magerzucht

Vandaag 14 april is het de sterf- en feestdag van de 'heilige' Lidwina van Schiedam. Ze was ziek vanaf haar 12e tot haar dood.
De ziekte van Lidwina is een klassiek geval van anorexia nervosa. Als haar vader haar rond haar twaalfde jaar wil uithuwelijken, smeekt ze god en de maagd om haar zo onaantrekkelijk te maken dat niemand haar nog als vrouw wil. Ze wordt dan al vrij ziekelijk. Als Lidwina drie jaar later op het ijs valt, stopt ze met eten. Ze drinkt alleen wat maltbier en eet af en toe een hostie. Overigens had de kerk toen al een naam voor de - altijd - vrouwen die op deze manier leden: anorexia sacra of heilige magerzucht.

Turkey & Gutta Percha

Ik werk aan een artikel over fen skating voor De Sportwereld. Een bescheiden magazine voor sporthistorici. Fenskating is schaatsen op de kanalen en wetlands in het door een Zeeuw drooggelegde Fen District. De eerste grote schaatskampioenen waren rond 1854 'Turkey' Smart en 'Gutta Percha'. Turkey heete zo omdat hij diep voorovergebogen met zijn armen zwaaide als een gote vogel. Gutta Percha leek gemaakt van een soort rubber met dezelfde naam. In 1895 zijn de zwagers gefotografeerd bij een wedstrijd waaraan hun kinderen en neefjes deelnamen. Prachtige foto, zestig jaar oud zijn ze.

Film tocht 1963 in de maak

Uit de Stentor:

Bioscoopfilm over Elfstedentocht 1963 in de maak

LEEUWARDEN (ANP) - Regisseur Steven de Jong gaat een bioscoopfilm maken over de Elfstedentocht van 1963. De Jong liet dinsdag weten dat de speelfilm in 2008 in de Nederlandse bioscopen uitkomt. De film volgt vier fictieve personages die strijd voeren tegen de barre natuurelementen. Volgend jaar winter worden de opnames geschoten in Rusland en deels in de Friese elfsteden. Voor het verhaal heeft de Jong geput uit anekdotes van beroemde deelnemers aan de tocht in '63, zoals Jeen van den Berg en Henk Gemser. Het is nog niet bekend wie er in de film gaan spelen.
De tocht op 18 januari 1963 bij strenge vorst en met veel scheuren in het ijs was uniek in vele opzichten. Hij ging de geschiedenis in als de meest barre van alle tochten. Bovendien hadden radio en televisie de Elfstedentocht ontdekt, zodat een veel groter publiek het spektakel kon volgen.
Van de ruim 9000 toerrijders haalden er slechts 69 de eindstreep. Winnaar werd de legendarische Reinier Paping. Hij reed de laatste 100 kilometer alleen aan kop en finishte na tien uur en 59 minuten. Pas twintig minuten later volgde nummer twee.
Paping zal volgens de Jong geen rol van betekenis spelen in de film. Die gaat over juist over de weinige helden die achter Paping de tocht hebben uitgereden. Vier van van hen worden gevolgd van het moment dat ze thuis afscheid nemen tot aan de finish. ,,De film zal bol staan van de heroïek tijdens de tocht'', aldus De Jong.

Science and inventions

Science and inventions is een blad dat in de jaren 20 van de vorige eeuw werd uitgegeven. Het magazine bestond 11 jaar van 1920 tot 1931. De doelgroep was vooral hobbyisten. Populair wetenschappelijke tijdschriften bestaan nog steeds en zijn uitermate populair. Science and Inventions doet nu natuurlijk volstrekt gedateerd aan. En wie zou er nu in vredesnaam een elektromotor op zijn schaatsen willen zetten? In het blad vond de lezer een handleiding voor de schaatsmotor.

De winter van '96

Tien jaar geleden konden we anders dan nu terugkijken op een strenge maar vooral ook rechtvaardige lange winter. Ik heb die winter 30 dagen op natuurijs geschaatst. Ik heb uiteraard ook de veelbesproken tocht over het IJsselmeer gereden. Van Enkhuizen naar Stavoren en terug.



Maar heel ver hoefde je niet te reizen. Er was overal ijs. Als ik achter mijn huis in Leiden opstapte, kon ik rechtsaf naar de Kaag en linksaf - dat was bijzonder - naar de Oude Rijn en dan over de rivier naar zee! Je reed op het eind de duinen in en kon dan tot het gemaal van Katwijk rijden. Dat is het punt waar de Oude Rijn uitmondt in de Noordzee. Zullen we het ooit nog meemaken?

Jezus liep over het ijs

In de bijbel wordt niet geschaatst, maar mogelijk liep Jezus wel over het ijs.

A frozen patch floating on the surface of the small lake would have been difficult to distinguish from the unfrozen water surrounding it. The unfrozen water was comprised of the plumes resulting from salty springs situated along the lake's western shore in Tabgha—an area where many archeological findings related to Jesus have been documented.

"As natural scientists, we simply explain that unique freezing processes probably happened in that region only a handful of times during the last 12,000 years," Nof said. "We leave to others the question of whether or not our research explains the biblical account."

Vreemde schaats

De meeste octrooi-aanvragen voor schaatsen komen uit de Verenigde Staten. We spreken dan over honderden typen schaatsen vooral in de 19e eeuw ontworpen. Soms kom je in de werkelijkheid bizarre schaatsen tegen, zoals deze uitbundige krulschaats op pootjes. Het is de vraag of er ooit op gereden is en de eigenaar heeft er ook maar één van. Octrooi-aanvraag voor een eenbenige rijder denk ik.

Bob en Ingrid

Het boterde - lijkt mij - niet tussen Bob de Jong en Ingrid Paul. Ingrid Paul was in geen velden of wegen te bekennen op het moment dat de Jong het 'goud greep'. Zij had daar natuurlijk moeten 'staan' als coach. Ingrid Paul is dus een zeer matige coach. Nu is Bob de Jong tot overmaat van ramp ook uit de ploeg van Paul gezet. Het kwam als een totale verrassing, zei Bob.

Dat dat als een verrassing komt verbaast me niets. De Jong had het op de spelen ook niet zo in de gaten. Maar degenen die goed opgelet hebben, zagen de treurigheid van zijn gouden medaille door de volledige afwezigheid van Ingrid Paul. Voor Paul was het goud niet meer dan een mijlpaal op haar cv. Weg met Ingrid Paul!


Bob met fan